Maria Gąszczak image

Maria Magdalena Gąszczak

ur. 18 grudnia 1914
zm. 7 sierpeiń 1943
Edukacja
„" Tak! Żałuję, że tak mało mogłam dla sprawy polskiej pracować. Czy myślicie,...”
Publiczna Szkoła Podstawowa im. ks. dra Bolesława Domańskiego w Zakrzewie
Berlin 1943r.

Maria Gąszczak

Maria Gąszczak

Maria z przyjaciółmi

Maria z przyjaciółmi

Sztandar

6

Wspomnienie o Marii Gąszczak

Pochodzenie

Urodziła się w Dortmundzie 18 grudnia 1914 r. córka Juliana i Marzanny, polskich emigrantów, którzy osiedlili się w Westfalii.

Dzieciństwo

Nie udało się ustalić informacji dotyczących dzieciństwa.

Edukacja

Uczęszczała do szkół niemieckich ale rodzice dbali o jej wychowanie w polskim duchu narodowym. W 1929 roku Związek Polskich Towarzystw Szkolnych wystarał się o stypendium i wysłał ją do Seminarium Nauczycielskiego w Lesznie, gdzie uczyła się do 1934 roku. Po otrzymaniu dyplomu nauczycielki szkół powszechnych odbyła roczną praktykę na terenie Polski w okolicy Inowrocławia. W 1935 roku po zdaniu egzaminu praktycznego w Poznaniu została zatrudniona w Polskiej Szkole w Głomsku koło Złotowa.

Praca zawodowa

Początki pracy

1.01.1936 roku Maria Gąszczak objęła posadę nauczycielki na Ziemi Złotowskiej w Głomsku. Oprócz obowiązkowych  zajęć szkolnych prowadziła zajęcia sportowe, uczyła polskiego tańca, robótek ręcznych, haftów ludowych, recytacji poezji. Jako harcerka organizowała  i prowadziła szkolną drużynę harcerską. By przybliżyć młodzieży piękno ojczyzny wyjeżdżała z harcerkami na obozy letnie i zloty do Polski. Była założycielką pierwszej żeńskiej drużyny siatkarskiej. Uczyła równiż na kursach gospodarstwa domowego. Działała w organizacjach: Związek Polaków w Niemczech, Związek Harcerstwa Polskiego, Polskie Towarzystwo Szkolne w Złotowie. Jak wspomina jej koleżanka dewizą jej poczynań było hasło "Naprzód" , była pełna energii i wykonywała tzw. pracę u podstaw.

Życie prywatne

Wspomnienia o Marii Gąszczak zwanej przez przyjaciół Marylą utrwaliła jej koleżanka Marianna Rożeńska. W stosunku do kolegów i koleżanek była szczera, otwarta i serdeczna. Była pełna optymizmu i dobroduszności. Uważała, że ludzie nie mogą być z gruntu źli. Wierzyła w ludzi, a dowodem na to mogą być serdeczne układy z kierownikiem niemieckiej szkoły i jego dziećmi, które u siebie po sąsiedzku gościła. W kontaktach towarzyskich była wesoła, śmiała, pełna życia i pogody. Lubiła przyrodę i przebywanie na świeżym powietrzu. Posiadała duże poczucie sprawiedliwości, oburzała ją każda krzywda, nawet jeśli jej bezpośrednio nie dotyczyła. Była lubiana w towarzystwie dzięki swej serdeczności i uprzejmości. Bardzo zwracała uwagę na wygląd i zachowanie.

Wybuch II wojny światowej

Pierwsze aresztowanie

Niestety na działalność Marii Gąszcak zwróciło uwagę gestapo i organizacja Bund Deutscher Osten. Gdy w sierpniu 1939 roku władze hitlerowskie zamknęły szkołę polską w Głomsku, otrzymała nakaz natychmiastowego opuszczenia wsi. Wyjechała do Berlina i zatrzymała się u Jadwigi Neumannowej, która wielokrotnie pomagała polskim studentom i działaczom w Niemczech. Niebawem Maria Gąszczak została aresztowana przez gestapo i wywieziona do obozu koncentracyjnego. Dzięki nieformalnym staraniom wróciła jednak na wolność. Tym razem zamieszkała u Marianny Przybyłowej, również w Berlinie. Pozostawała pod ścisłym nadzorem policyjnym.

Berlin

W Berlinie Gąszczakówna otrzymała przydział do pracy w Krajowym Urzędzie Kontroli Listów, jako tłumacz. Z polecenia organizacji wolnościowej Związek Walki Zbrojnej, z którą współpracowała, prowadziła działalność konspiracyjną polegającą na niszczeniu polskich listów o treści antyhitlerowskiej, które mogły stać się zagrożeniem dla ich autorów. Po ustaleniu przez nadzór, że niektóre listy giną i znalezieniu w szufladzie jej biurka kilku z nich Niemcy zainteresowali się przeszłością tłumaczki, a gdy okazało się, że jest polską nauczycielką została wydalona z pracy w Urzędzie i przydzielona do pracy w przedsiębiorstwie budowlanym na terenie Berlina gdzie pracowała do 1942 r.

Drugie aresztowanie

Po raz drugi Maria Gąszczak została aresztowana na miejscu pracy i została osadzona w więzieniu policyjnym przy Alexsander Platz w Berlinie w którym pozostała do stycznia 1943 r. Nikomu nie wydano zgody na widzenie z osadzoną. Mimo poddania jej torturom i licznym przesłuchaniom nie załamała się. W 1943 roku wytoczono Gąszczakównie proces przed Trybunałem Ludowym (Volksgerichtshof). Oskarżono ją o zdradę stanu, szerzenie irredenty (haseł separatystycznych) oraz o działanie na szkodę III Rzeszy przez niesumienne wykonywanie pracy w Reichsbriefprüfstelle (Krajowym Urzędzie Kontroli Listów) i przedsiębiorstwie budowlanym.

Sprawa sądowa

Rozprawa sądowa odbyła się 13 grudnia 1942 r. Adwokatem Marii Gąszczak był Alojzy Glugla rodak z Wielkiego Buczka, który zażądał odroczenia sprawy w celu zapoznania się z aktem oskarżenia. Trybunał sądowy odrzucił wniosek obrońcy. Po 10-minutowej rozprawie sąd skazał oskarżoną na karę śmierci przez ścięcie.Gdy hitlerowski sędzia zapytał ją, czy żałuje swych czynów, odpowiedziała stanowczo i z podniesioną głową: " Tak! Żałuję, że tak mało mogłam dla sprawy polskiej pracować. Czy myślicie, że ja was będę o łaskę prosić? Jestem dumna, że jako Polka mogę dla Polski umrzeć".

Wyrok

Po ogłoszeniu wyroku przewieziono bohaterską nauczycielkę do berlińskiego więzienia w Plötzensee. Obrońca chciał wznowić postępowanie karne, aby za wszelką cenę uratować jej życie. Niestety 7 sierpnia 1943 roku na dziedzińcu w Plötzensee wyrok został wykonany. Adwokat, który uzyskał zezwolenie na widzenie się z Gąszczakówną w celu omówienia odwołania i wznowienia postępowania dowiedział się, że już nie żyje i w niedzielę poprzedzającą jego wizytę została ścięta. Fakt ten stwierdza akt zgonu sporządzony przez Urząd Stanu Cywilnego dla dzielnicy Berlin - Charlottenburg dnia 29 września 1943 roku pod numerem 51/37. Z obawy przed represjami rodzice nie zwrócili się do prokuratury wojskowej o wydanie zwłok, stąd do dzisiaj nie wiadomo gdzie spoczywa polska nauczycielka.

Adwokat Glugla opowiadał, że Maria Gąszczak stała na ławie oskarżonych z czarną opaską, którą nakładano więźniom z góry przeznaczonym na stracenie.

Znaczenie postaci

W 1959 roku umieszczono na budynku szkoły w Głomsku tablicę upamiętniającą m.in. Marię Gąszczak. 29 listopada 2000 roku uchwałą Rady Gminy w Zakrzewie nadano Szkole Podstawowej w Głomsku imię Marii Gąszczak. 26 kwietnia 2001 roku odbyła się uroczystość nadania imienia szkole oraz poświęcenia sztandaru.

Autorzy

Zespół projektowy pod opieką i n (nauczyciel432) w składzie i n (uczen4736), i n (uczen4737), i n (uczen4738), i n (uczen4739), i n (uczen4740), i n (uczen4741)

Kalendarium:

  • 18.1 ― data urodzenia

Cytaty:

  • „" Tak! Żałuję, że tak ...”

Zobacz też: